Een vissersdorp als potentieel slagveld
Zonder dat ze zich dat zelf realiseerden, woonden zeven- à achtduizend Scheveningers vanaf eind 1943 op een potentieel slagveld. Ze bleven als laatsten over in een door bunkers en tankversperringen omringde vesting die volledig kon worden afgegrendeld van de buitenwereld. Tienduizenden andere bewoners hadden op last van de Duitsers hun huis moeten verlaten; in de ogen van de militaire machthebbers hadden ze niets te zoeken in een gebied dat op alle mogelijke manieren werd voorbereid op een invasie door de geallieerden.
Journalist en auteur Danny Verbaan (1962) schrijft hierover in zijn nieuwste boek, getiteld ‘Vesting Scheveningen; het dagelijks leven in het Sperrgebiet 1943-1945’. Dit is onlangs gepresenteerd.
Danny Verbaan verhaalt hoe Scheveningen in een spookachtig dorp veranderde waarin veel huizen leegstonden. De meeste gezinnen moesten wonen in drie buurten die hier speciaal voor werden aangewezen. Hun leven ging door, maar de omstandigheden waren in niets te vergelijken met de situatie zoals de mensen die kenden. Op alle mogelijke manieren hielden de militaire machthebbers én de gemeente Den Haag rekening met een geallieerde aanval. Zowel de vesting Scheveningen als de aangrenzende vesting Clingendael zou in dat geval zwaar onder vuur komen te liggen.
Op diverse plaatsen bevonden zich enorme voedselvoorraden waarmee de gezinnen in zo’n situatie voorlopig vooruit konden, maar waar nu niemand aan mocht komen. De draaiboeken lagen al klaar om alle dodelijke slachtoffers naar twee dan ijlings in te richten noodbegraafplaatsen over te brengen. Een garage aan de Kanaalweg moest dienen als mortuarium. Alles was tot in de puntjes voorbereid voor een slag die nooit is geleverd.
Op basis van archiefonderzoek en een groot aantal interviews schetst Danny Verbaan een beeld van het dagelijks leven van de achterblijvers. Om te kunnen stoken, sloopten ze massaal de deuren, vloeren en planken uit de lege huizen. Uit de meeste straten waren de klinkers verdwenen. Die werden gebruikt voor de aanleg van wegen tussen de bunkers in de duinen. De visserij, de Hongerwinter, het leven van de onderduikers, het contact met de Duitsers en een zwaar bombardement van de tramremise aan de rand van de badplaats worden eveneens beschreven. Dat geldt ook voor de voortdurende angst voor de V2-raketten die kort na de lancering konden neerstorten. Eén projectiel viel op de Westduinweg en kostte het leven van een vader, zijn zoon en twee kleinkinderen. Anderhalve maand later was de bevrijding. ,,Dat zei ons niets,’’ zegt één van de nabestaanden in het boek. ,,We hebben nooit feest gevierd, we waren alleen maar in diepe rouw.’’
Danny Verbaan (links) ontvangt het eerste exemplaar van het boek Vesting Scheveningen uit handen van Henk Grootveld, de voorzitter van Muzee Scheveningen (foto Adriënne Steinebach)
‘Vesting Scheveningen; het dagelijks leven in het Sperrgebiet 1943-1945’ is het zeventiende deel in de Historische Reeks van Muzee Scheveningen, voorheen bekend als het Schevenings Museum. Voor deze serie schreef Danny Verbaan in 2003 Verlaten Vesting, over de evacuatie van Scheveningen in de Tweede Wereldoorlog. Ook de titels Werkers aan de Wal (over de bedrijvigheid in het Schevenings havengebied) en Zweten aan Zee – over de sporthistorie van het vissersdorp – zijn van zijn hand. Danny Verbaan werkte bijna vijfentwintig jaar voor de Haagsche Courant en AD Haagsche Courant en heeft nu een eigen bureau voor zowel het schrijven van teksten en toespraken als het geven van trainingen over media en communicatie.
‘Vesting Scheveningen’ is voor 12,50 euro te koop bij Muzee Scheveningen, het museum aan de Neptunusstraat 92 in Scheveningen. Ook boekhandel Paagman aan de Frederik Hendriklaan in het Haagse Statenkwartier heeft het in de schappen staan. Het boek is ook te bestellen, via www.muzee.nl en www.paagman.nl
